Wpisz swój adres e-mail, a będziesz dostawać "co nowego w prawosocjalne.pl"

Strona główna »Problemy społeczne i praca socjalna »Artykuły » Uwarunkowania demograficzne i edukacyjne sytuacji na polskim rynku pracy w latach 1990-2013 cz. II

Uwarunkowania demograficzne i edukacyjne sytuacji na polskim rynku pracy w latach 1990-2013 cz. II

Katarzyna Sipurzyńska-Rudnicka|
2015-04-01 13:09:54

Źródło: Współczesny rynek pracy. Zatrudnienie i bezrobocie w XXI wieku, Pod redakcją Marty Makuch, Wrocław 2014

 

[…]

Uwarunkowania edukacyjne

Spośród zmian obserwowanych w obszarze edukacji w Polsce po roku 1989, do najważniejszych czynników oddziałujących na rynek pracy zaliczyć należy:

•   dynamiczny rozwój szkolnictwa wyższego i rozmiarów kształcenia na tym poziomie,

•   koncentracja kierunkowa kształcenia na poziomie wyższym,

•   rozwój szkolnictwa średniego ogólnokształcącego oraz rozmiarów kształcenia w tych szkołach,

•   regres kształcenia zawodowego w szkołach zasadniczych oraz średnich zawodowych,

Od początku lat dziewięćdziesiątych wystąpił w Polsce intensywny rozwój szkolnictwa wyższego i wzrost rozmiarów kształcenia na tym poziomie. Na przestrzeni lat 1990/1991–2011/2012 liczba szkół wyższych wzrosła ponad czterokrotnie, tj. ze 112 do 460, przy czym najwięcej nowych placówek tego typu, bowiem 266, powstało w okresie dziesięciolecia 1995-2005 – tabela 7. W późniejszym okresie przyrost szkół wyższych nie był tak intensywny, a w roku 2012/2013 odnotowano już nawet niewielki spadek ich liczebności. Należy zauważyć, że powyższe zmiany dotyczyły przede wszystkim sektora niepublicznego, a ich pierwszymi podstawami prawnymi były rozwiązania zawarte w ustawie z 1990 r. o szkolnictwie wyższym[1], na mocy której, oprócz istniejących dotychczas szkół publicznych, zaczęły powstawać i rozwijać się niepubliczne szkoły wyższe. Duża intensywność tworzenia szkół tego typu sprawiła, że ich udział w ogólne liczbie szkół wyższych w Polsce szybko wzrósł do poziomu 70% (w latach 2005-2013) (tabela 7).

W porównaniu do zmian liczebności szkół wyższych, jeszcze wyższym przyrostem w badanym okresie charakteryzowała się liczba osób kształcących się w tych szkołach. W latach 1990/1991 – 2005/2006 liczba studentów wzrosła blisko 5-krotnie, tj. z 404 tys. do 1,95 mln osób. W następnych latach liczebność osób kształcących się w szkołach wyższych zaczęła się zmniejszać i w roku 2012/2013 wynosiła 1,7 mln. Należy zauważyć, że zasadniczy udział w ogólnych rozmiarach kształcenia na poziomie wyższym miały szkoły publiczne, które skupiały w analizowanych latach ok. 70% ogółu studentów. Udział szkół niepublicznych, licznie powstających w tym okresie, kształtował się na poziomie ok. 30%.

 

Tabela 7. Cechy ilościowe szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1990/1991–2012/2013

Lata

Liczba

szkół wyższych

Studenci

Absolwenci

Współczynnik solaryzacji

ogółem

w szkołach niepublicznych

ogółem

w szkołach niepublicznych

ogółem

niepub-licznych

Liczba osób

brutto

netto

1990/1991

112

-

403824

-

56078

-

12,9

9,8

1995/1996

179

-

794642

-

89027

-

22,3

17,2

2000/2001

310

195

1584804

472340

303966

79794

40,7

30,6

2005/2006

445

315

1953832

620800

393968

129227

48,9

38,0

2010/2011

460

328

1841251

580076

497533

169039

53,8

40,8

2012/2013

453

321

1676927

459450

.

158554

51,8

40,2

 

Źródło: Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r., GUS, Warszawa 2013, s. 29-32. Notatka na temat szkół wyższych w Polsce, GUS, 2010, http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/edukacja/edukacja/notatka-na-temat-szkol-wyzszych-w-polsce,6,1.html [dostęp 8.05.2014].

 

Upowszechnienie w Polsce kształcenia na poziomie wyższym wyrażają współczynniki skolaryzacji, których wartości wzrosły w badanym okresie ponad 4-krotnie. W roku 2010/2011 osiągnęły one ekstremalne wartości, tj. 53,8% (współczynnik brutto) oraz 40,8% (współczynnik netto). Rozmiary kształcenia w szkolnictwie wyższym w Polsce uwidaczniają też porównania międzynarodowe, z których wynika, że nasz kraj charakteryzuje się jednym z najwyższych w Europie wskaźników określających liczbę studentów przypadających na 10 tys. mieszkańców (tabela 8). W 2011 roku z wartością tego wskaźnika, wynoszącą 540, wyprzedzaliśmy zdecydowaną większość bogatszych i bardziej rozwiniętych państw europejskich.

Jedną z istotnych cech kształcenia w szkołach wyższych w badanym okresie była znaczna koncentracja kierunkowa tego kształcenia. Większość studentów kształciła się bowiem na kierunkach związanych z szeroko rozumianymi naukami społecznymi, do których można zaliczyć takie podgrupy kierunków, jak: pedagogiczne, humanistyczne, społeczne, dziennikarstwa i informacji, ekonomiczne i administracyjne, prawne, artystyczne[2]. W latach charakteryzujących się najwyższą liczbą studentów, kierunki te obejmowały ok. 65% ogółu kształcących się w szkolnictwie wyższym (tabela 9).

 

Tabela 8. Liczba studentów na 10 tys. ludności w Polsce i innych krajach europejskich w roku 2010/2011

Kraj

Liczba studentów na 10 tys. ludności

Litwa

646

Islandia

616

Finlandia

609

Słowenia

549

Polska

540

Łotwa

530

Szwecja

524

Norwegia

494

Holandia

493

Dania*

458

Austria

456

Irlandia

454

Belgia

449

Hiszpania

448

Czechy

442

Słowacja

433

Wielka Brytania

425

Rumunia

418

Bułgaria

410

Węgry

403

Cypr

388

Portugalia*

383

Francja

381

Chorwacja

376

Niemcy

355

Włochy

348

Szwajcaria

346

Malta

278

 

*dane z roku 2009/2010;

Źródło: Statystyka międzynarodowa – edukacja, GUS, http://stat.gov.pl/statystyka-miedzynarodowa/porownania-miedzynarodowe/tablice-o-krajach-wedlug-tematow/edukacja,6,1.html [dostęp 16.05.2014].

 

Tabela 9. Studenci według kierunków kształcenia w Polsce w latach 2006/2007 i 2012/2013

Kierunki studiów

2006/2007

2012/2013

odsetek studentów na danym kierunku studiów (w %)

wskaźnik dynamiki

2006/2007
=100

Pedagogiczne

12,2

63,4

10,4

55,4

85,2

Artystyczne

1,2

2,0

166,7

Humanistyczne

9,0

7,0

77,8

Społeczne

14,5

10,5

72,4

Dziennikarstwa i informacji

0,9

1,3

144,4

Ekonomiczne i administracyjne

22,6

20,9

92,5

Prawne

3,0

3,3

110,0

Biologiczne

2,1

36,5

1,7

44,8

81,0

Fizyczne

1,7

1,6

94,1

Matematyczne i statystyczne

0,8

1,1

137,5

Informatyczne

5,2

4,3

82,7

Inżynieryjno-techniczne

7,2

8,3

115,3

Produkcji i przetwórstwa

3,1

3,8

122,6

Architektury i budownictwa

3,0

5,0

166,7

Rolnicze, leśne i rybactwa

2,0

1,4

70,0

Weterynaryjne

0,2

0,3

150,0

Medyczne

5,3

7,6

143,4

Opieki społecznej

0,0

0,4

-

Usług dla ludności

3,5

3,3

94,3

Usług transportowych

0,8

1,1

137,5

Ochrony środowiska

1,4

1,7

121,4

Ochrony i bezpieczeństwa

0,2

3,2

1600,0

 

Źródło: Szkoły wyższe i ich finanse w 2006 r. GUS, Warszawa 2007, s. 37-39; Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r…, op.cit., s. 29-30, 32.

 

W ostatnich latach zarysował się spadek popularności tych kierunków. Na przestrzeni lat 2006/2007–2012/2013 odsetek studiujących dziedziny społeczne zmniejszył się bowiem o 8 punktów procentowych, tj. z 63,4% do 55,4%. Najbardziej straciła pod tym względem podgrupa społeczna (obejmująca m.in. socjologię, psychologię, politologię, ekonomię, europeistykę, politykę społeczną), której udział w ogólnej liczbie studiujących zmniejszył się o 4 punkty procentowe, tj. z 14,5 do 10,5%. W tym czasie zwiększył się natomiast odsetek studiujących na większości kierunków pozaspołecznych, w tym zwłaszcza inżynieryjno-technicznych, architektury i budownictwa, medycznych, ochrony i bezpieczeństwa[3]. Zmiana ta wynika może z różnych czynników. Jednym z nich jest trudna sytuacja młodzieży na rynku pracy, wskazująca na to, że wyższe wykształcenie nie chroni przed bezrobociem, i że po niektórych kierunkach studiów jest szczególnie trudno znaleźć pracę odpowiadającą zdobytym kwalifikacjom[4]. Konsekwencją tego mogą być zatem bardziej świadome wybory dotyczące kierunków studiów. Konkurencją dla kierunków społecznych stały się, zwłaszcza od 2008 roku, tzw. kierunki zamawiane, promowane jako kluczowe dla gospodarki, współfinansowane ze środków UE i oferujące lepsze możliwości wsparcia finansowego w trakcie studiów.

W latach 1990-2013 nastąpiły głębokie zmiany w strukturze kształcenia ponadpodstawowego i ponadgimnazjalnego. Zasadniczym ich kierunkiem był rozwój kształcenia średniego ogólnokształcącego, przy równoczesnym zmniejszaniu rozmiarów kształcenia w szkolnictwie zawodowym, zwłaszcza zasadniczym zawodowym. Od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia obserwowany był proces zamykania szkół zasadniczych zawodowych. W latach 1990-2013 liczba tych placówek zmniejszyła się z 2995 do 1757, liczba kształcących się w nich uczniów obniżyła się ponad czterokrotnie (tj. z 814,5 tys. do 197,2 tys.), zaś udział tego szkolnictwa w ogólnych rozmiarach kształcenia na poziomie ponadgimnazjalnym skurczył się z 43% do 15% (tabela 10).

W tym samym okresie nastąpiło wyraźne zwiększenie, w analizowanej strukturze kształcenia, udziału liceów ogólnokształcących. Liczba tych szkół wzrosła ponad dwukrotnie, a udział kształcących się w nich uczniów w ogólnej liczbie uczniów szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych wzrósł z 23% do 44%. Rozmiary kształcenia ogólnokształcącego (tj. nie prowadzącego do nabycia kwalifikacji zawodowych i uprawnień do wykonywania zawodu) zwiększyły się wraz utworzeniem w 2002 roku nowych placówek pod nazwą liceów profilowanych. W roku 2005/2006 szkół takich było już 1530 i uczyło się w nich 202 tys. uczniów, tj. 12% ogółu kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych. Uwzględniając łączne rozmiary kształcenia w liceach ogólnokształcących i profilowanych, można powiedzieć, że w okresie tym blisko 60% wszystkich uczniów szkół ponadgimnazjalnych pobierało naukę w szkołach niebędących szkołami zawodowymi.

 

Tabela 10. Zmiany w szkolnictwie ponadpodstawowym i ponadgimnazjalnym w Polsce w latach 1990-2013

Lata

Liczba szkół

Liczba uczniów, w tys.

Udział w ogólnej liczbie uczniów

szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych, w %

Licea ogólnokształcące

1990/1991

1100

445,0

23,5

1995/1996

1705

683,0

30,3

2000/2001

2292

924,2

38,0

2005/2006

2485

735,7

43,5

2010/2011

2360

632,3

44,0

2012/2013

2352

578,5

44,1

Licea profilowane*

1990/1991

-

-

-

1995/1996

-

-

-

2000/2001

-

-

-

2005/2006

1530

202,2

12,0

2010/2011

438

34,3

2,4

2012/2013

288

14,7

1,1

Szkoły zasadnicze zawodowe

1990/1991

2995

814,5

43,0

1995/1996

2625

721,9

32,1

2000/2001

2372

542,0

22,3

2005/2006

1778

232,5

13,7

2010/2011

1763

224,9

15,6

2012/2013

1757

197,2

15,0

Szkoły średnie techniczne i zawodowe (technika i licea zawodowe)

1990/1991

3607

636,6

33,6

1995/1996

4830

8464

37,6

2000/2001

5724

964,3

39,7

2005/2006

2668

520,2

30,8

2010/2011

2102

545,1

38,0

2012/2013

2007

520,8

39,7

 

* W roku 2012/2013 rozpoczęto likwidację liceów profilowanych.

Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 2000 r., GUS, Warszawa 2000, s. 215. Mały Rocznik Statystyczny 2012 r., GUS, Warszawa 2012, s. 237-239. Mały Rocznik Statystyczny 2013 r., GUS, Warszawa 2013, s. 242-244.

 

Zmiany strukturalne na poziomie szkolnictwa ponadpodstawowego i ponadgimnazjalnego oraz powiązany z nimi wzrost rozmiarów kształcenia w szkołach wyższych, doprowadziły do radykalnej zmiany struktury podaży absolwentów, opuszczających każdego roku różne szkoły i wchodzących na rynek pracy. Na przestrzeni ponad dwóch dekad doszło do odwrócenia tej struktury. O ile bowiem w 1990 roku 44% ogólnego zasobu absolwentów stanowiły osoby opuszczające szkoły zasadnicze zawodowe i tylko 10,4% absolwenci szkół wyższych, to w 2012/13 było już niemal odwrotnie, gdyż 50% stanowili absolwenci uczelni wyższych i tylko 7% absolwentów szkół zasadniczych (tabela 11).

 

Tabela 11. Struktura podaży absolwentów według typu szkół w latach 1990-2013

Typy szkół

1990/1991

1995/1996

2000/2001

2005/2006

2010/2011

2012/2013

Absolwenci szkół ogółem, w tys.

541,5

675,5

946,4

991,6

999,6

976,7

w tym szkół:

udział w ogólnej liczbie absolwentów, w %

wyższych

10,4

13,2

32,1

39,7

49,8

49,7

średnich ogólnokształcących

17,1

20,9

20,5

23,7

20,8

20,7

liceów profilowanych

-

-

-

7,0

1,2

1,0

średnich technicznych i zawodowych

20,8

25,2

20,3

11,4

12,4

12,5

policealnych

7,7

8,8

8,3

10,5

8,2

8,9

zasadniczych zawodowych

44,0

31,9

18,7

7,6

7,5

7,3

 

Źródło: Mały Rocznik Statystyczny 2000 r., GUS, Warszawa 2000, s. 215. Mały Rocznik Statystyczny 2012 r., GUS, Warszawa 2012, s. 237-239. Mały Rocznik Statystyczny 2013 r., GUS, Warszawa 2013, s. 242-244.

 

Zmiany w szkolnictwie ponadgimnazjalnym i wyższym istotnie wpłynęły też na strukturę wykształcenia Polaków. Wyniki trzech ostatnich narodowych spisów powszechnych wskazują, że w ostatnich dekadach najbardziej wyraziste zmiany w tej strukturze dotyczyły dwóch poziomów wykształcenia tj. wyższego oraz podstawowego. W świetle NSP 2011 dyplomem ukończenia studiów wyższych legitymowało się 5,7 mln osób. Udział tej grupy w ogólnej liczbie ludności w wieku 15 lat i więcej wyniósł 17,4% i był wyższy o 7,2 punktów procentowych w porównaniu do spisu z 2002 roku oraz o blisko 11 punktów procentowych w porównaniu ze spisem z roku 1988 (tabela 12). W strukturze wiekowej ludności z wyższym wykształceniem najwyższy udział, wynoszący blisko 40%, przypadł ludziom młodym w wieku 25-34 lat. Na przestrzeni badanych lat zmniejszył się natomiast wyraźnie odsetek ludności z niskim poziomem wykształcenia, tj. zaledwie podstawowym. W 2011 roku wyniósł on 21,7% i był niższy o 6,5 punktów procentowych w porównaniu z 2002 rokiem oraz o 17,1 punktów procentowych w porównaniu z rokiem 1988.

 

Tabela 12. Ludność Polski według poziomu wykształcenia w świetle Narodowych Spisów Powszechnych w roku 1988, 2002 i 2011

Wyszczególnienie

1988 rok

2002 rok

2011 rok

Ludność w wieku 15 lat i więcej, w tys.

28269,1

31288,4

32679,6

w tym z wykształceniem:

w % ogółu

wyższym

6,5

10,2

17,4

średnim i policealnym

24,7

32,6

32,4

zasadniczym zawodowym

23,6

24,1

22,2

podstawowym

38,8

28,2

21,7

pozostałym i nieustalonym

6,4

4,9

6,3

 

Ludność w wieku 13 lat i więcej, w tys.

-

32435,4

33505,3

w tym z wykształceniem:

w %

średnim zawodowym

-

19,7

17,2

zasadniczym zawodowym

-

23,2

21,7

średnim ogólnokształcącym

-

8,6

11,8

 

Źródło: Ludność. Stani struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, GUS, Warszawa 2013, s. 103 i 138.

 

Znaczące odbicie w strukturze wykształcenia Polaków znalazła też obserwowana od lat 90. promocja kształcenia w szkołach średnich ogólnokształcących, przy równoczesnym zmniejszaniu rozmiarów kształcenia w szkołach zawodowych. Tylko w ostatnim okresie międzyspisowym 2002-2011 nastąpiło zmniejszenie zarówno liczebności (o 620,6 tys.), jak i odsetka (o 2,5 punktu procentowego) ludności z wykształceniem średnim zawodowym oraz liczebności (o 270 tys.), jak odsetka (o 1,5 punktu procentowego) ludności z wykształceniem zasadniczym zawodowym. W tym samym czasie, liczba osób z wykształceniem średnim ogólnokształcącym wzrosła o 1,14 mln, zaś udział tej grupy w analizowanej strukturze zwiększył się o 3,2 punkty procentowe.

Intensywność zmian w strukturze wykształcenia Polaków ilustrują dane porównawcze z Unią Europejską (UE). Jeszcze w 2003 roku odsetek osób z wykształceniem wyższym w populacji wiekowej 30-34 lat wynosił w Polsce 17,2% i należał do niższych w UE (tabela 13). W przeciągu niespełna dziesięciu następnych lat odsetek ten wzrósł do poziomu 39,1% i należał do najwyższych na tym obszarze. W porównaniu do 15 najstarszych i najbogatszych państw UE jego wartość jest obecnie wyższa o 2 punkty procentowe. Polska ma też jeden z najniższych w UE odsetków młodzieży w wieku 18-24 lat niekontynuującej nauki.

Na tle prezentowanych danych statystycznych pojawia się istotne pytanie, czy zaistniałe zmiany w podaży absolwentów szkół oraz w strukturze wykształcenia ludności odpowiadają zapotrzebowaniu gospodarki. Zdania na ten temat mogą być podzielone. Krytyczną ich analizę i zaniepokojenie konsekwencjami przedstawił już

 

Tabela 13. Osoby w wieku 30-34 lat z wykształceniem wyższym w Polsce i w UE w latach 2003-2012

Obszar

2003

2005

2007

2009

2011

2012

odsetek osób z wyższym wykształceniem w grupie wiekowej 30-34 lat (w %)

Polska

17,2

22,7

27,0

32,8

36,9

39,1

UE 15

27,5

30,5

32,4

34,2

36,1

37,1

UE 28

24,9

27,9

29,9

32,1

34,5

35,7

młodzież w wieku 18-24 lat niekontynuująca nauki (w %)

Polska

6,0

5,3

5,0

5,3

5,6

5,7

UE 15

18,1

17,5

16,8

15,8

14,7

13,8

UE 28

16,5

15,8

15,0

14,3

13,5

12,8

 

Źródło:Aktywność ekonomiczna ludności Polski. IV kwartał 2013 r. GUS, Warszawa 2014, s. 60 i 62.

 

wiele lat temu Mieczysław Kabaj, wskazując, że „dynamiczny rozwój wyższych uczelni […] jest jednym z największych osiągnięć ostatniego piętnastolecia. Ale zarówno w przyrodzie, jak i w gospodarce istnieją pewne optymalne struktury i proporcje, których przekroczenie prowadzi do deformacji, marnotrawstwa i rozczarowań […] z takim zjawiskiem zaczynamy mieć do czynienia”[5]. Autor wskazywał wtedy, że zmiany w strukturze kształcenia są oderwane od zgłaszanego popytu na pracę i ich kontynuacja może prowadzić do pogłębiania się problemów na rynku pracy. Analiza bieżącej sytuacji na krajowym rynku pracy wskazuje na występowanie wielu niepokojących zjawisk w tym obszarze. Zwracają uwagę przede wszystkim:

•   utrzymująca się wysoka stopa bezrobocia wśród młodzieży w wieku 25-34 lat, a zatem w populacji wiekowej najlepiej wykształconej, charakteryzującej się najwyższym, bowiem wynoszącym 40%, udziałem w zasobach ludności z wyższym wykształceniem (tabela 14);

•   wzrastający udział osób z wyższym wykształceniem w zasobach bezrobotnych. W latach 1998-2013 wzrósł on ponad siedmiokrotnie, tj. z 1,6% do 12% (tabela 15);

•   wzrastająca liczba osób z wykształceniem wyższym, pracujących na stanowiskach nie wymagających takiego wykształcenia. W latach 1994-2013 liczebność takich pracowników wzrosła blisko dziesięciokrotnie, tj. z 223 tys. do 2,04 mln osób (tabela 16);

•   pojawiające się deficyty zasobów pracy w obszarze zawodów nie wymagających wyższego poziomu wykształcenia, takich jak operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń, czy pracownicy przy pracach prostych. Na tego typu sytuacje wskazują na przykład wyniki monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych dla dolnośląskiego rynku pracy[6].

 

Tabela 14. Struktura ludności z wyższym wykształceniem oraz stopa bezrobocia według grup wiekowych w Polsce

Grupy wiekowe ludności

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65 i więcej

udział w ogólnej liczbie ludności z wykształceniem wyższym, w % (NSP 2011)

6,8

20,7

18,1

12,4

8,1

6,9

6,9

6,2

5,2

8,7

Stopa bezrobocia, w % (IV kwartał 2012, BAEL)

25,7

12,8

8,7

7,4

7,6

7,8

7,9

7,5

6,1

x

 

Źródło: Ludność. Stan i struktura…, op.cit., s. 107.

 

Tabela 15. Wskaźnik zatrudnienia, stopa bezrobocia oraz struktura bezrobotnych według poziomu wykształcenia ludności w Polsce w latach 1992-2013

Lata

Grupa wykształcenia

wyższe

policealne

średnie zawodowe

średnie ogólnokształcące

zasadnicze zawodowe

gimnazjalne i niższe

wskaźnik zatrudnienia (w %) (IV kwartał, BAEL)

1992

77,2

72,8

67,5

45,9

65,7

34,5

1995

78,8

75,8

65,9

42,5

63,9

28,5

2000

76,6

68,1

62,3

40,0

58,4

21,4

2005

74,5

61,0

57,7

36,6

54,1

16,8

2012

75,6

60,0

60,0

41,4

54,5

15,9

stopa bezrobocia (w %) (IV kwartał, BAEL)

1992

5,3

9,2

13,5

16,5

16,9

12,7

1995

3,0

9,3

11,6

15,3

16,4

14,4

2000

4,8

12,4

13,8

19,6

19,2

20,2

2005

7,3

14,8

14,4

21,0

20,6

25,1

2012

5,7

10,6

8,9

14,7

11,9

18,7

udział w ogólnej liczbie rejestrowanych bezrobotnych (w %) (koniec roku)

1998

1,6

20,2

6,1

38,1

34,0

2000

2,6

20,8

6,2

37,0

33,4

2005

5,5

21,9

7,6

32,6

32,4

2010

10,5

22,0

10,9

28,4

28,2

2013

12,0

22,0

10,6

28,1

27,3

 

Źródło: Aktywność Ekonomiczna Ludności Polski w latach: 1992-2004, 2003-2007, 2008-2011, 2010-2012, GUS; Bezrobocie rejestrowane w Polsce I-IV kwartał 2004 r., GUS, Warszawa 2005; Bezrobocie rejestrowane I-IV kwartał 2013 r., GUS, Warszawa 2014.

 

Tabela 16. Pracujący z wyższym wykształceniem w Polsce w latach 1994-2013

Rok

Pracujący ogółem (A)

Pracujący z wykształceniem wyższym (B)

Pracujący specjaliści (C)

(B)-(C)

(B):(A) × 100

(w %)

liczba pracujących (w tys.)

1994

14747

1643

1420

223

11,1

2000

14540

2055

1549

506

14,1

2008

16005

3811

2454

1357

23,8

2012

15636

4739

2886

1853

30,3

2013

15713

4971

2926

2045

31,6

 

Źródło: Aktywność Ekonomiczna Ludności Polski w latach: 1992-2004, 2003-2007, 2008-2011, 2010-2012, GUS; Bezrobocie rejestrowane w Polsce I-IV kwartał 2004 r., GUS, Warszawa 2005; Bezrobocie rejestrowane I-IV kwartał 2013 r., GUS, Warszawa 2014.

 

Wiele danych płynących z rynku pracy wskazuje również i na to, że osoby z wyższym wykształceniem lepiej radzą sobie na rynku pracy i potrafią skuteczniej odnaleźć się w niełatwej rzeczywistości gospodarczej. Jednym z wyrazów tego stanu jest intensywny wzrost udziału tej ludności w ogólnej liczbie pracujących, tj. z 11,1% w 1994 roku do 31,6% w roku 2013 (tabela 16). Ludność z wykształceniem wyższym charakteryzowała się w badanym okresie wyraźnie wyższymi (na tle innych kategorii wykształcenia) wartościami wskaźnika zatrudnienia, tj. mieszczącymi się w przedziale od 74,5% do 78,8% (tabela 15). Analizowane zasoby pracy są także bardziej odporne na zagrożenie bezrobociem, czego wyrazem są relatywnie niższe w tej grupie (na tle innych grup wykształcenia) wartości stopy bezrobocia, tj. wynoszące od 3,0% do 7,3% (tabela 15).

 

Podsumowanie

Przeprowadzona analiza wskazuje, że pod wpływem uwarunkowań demograficznych i edukacyjnych, w Polsce w latach 1990-2013 następowały intensywne zmiany ilościowo-strukturalne w zasobach pracy. Skumulowanie na rynku pracy w tym okresie dwóch wyżów demograficznych powodowało duży przyrost ludności w wieku produkcyjnym, a w konsekwencji – zwiększało presję strony podażowej i nie sprzyjało walce z bezrobociem. Procesowi temu towarzyszyło postępujące starzenie zasobów pracy, powodowane przesuwaniem do starszych grup wieku roczników pochodzących z potężnego wyżu demograficznego z lat 50. Osłabianiu presji strony podażowej rynku pracy sprzyjała intensywna, zwłaszcza po 2004 roku, emigracja Polaków. W badanym okresie wystąpiły też głębokie zmiany w strukturze wykształcenia ludności. Dynamicznemu wzrostowi odsetka ludności z wykształceniem wyższym oraz średnim ogólnokształcącym, towarzyszył spadek udziału osób z wykształceniem podstawowym oraz zasadniczym zawodowym. Zmiany w tym obszarze nie poddają się jednoznacznym i łatwym ocenom. Uwidacznia to sytuacja ludności z wyższym wykształceniem. Na rynku pracy widać bowiem przejawy nasycenia tymi zasobami, a także ich marnotrawienia w wyniku angażowania do prac nie wymagających wyższych kwalifikacji. Z drugiej strony, ludność ta lepiej radzi sobie na współczesnym, trudnym rynku pracy, o czym świadczy niska w tej grupie stopa bezrobocia oraz utrzymujący się w tych zasobach wysoki wskaźnik zatrudnienia.

 


[1] Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz. U., nr 65, poz. 385 z 1990 r.

 

[2] Międzynarodowa Klasyfikacja Edukacji ISCED’97.Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r…, op.cit., s. 209-217.

 

[3] Szerzej: U. Mirowska-Łoskot, Humanistyka non grata: Płatny drugi kierunek pogrąża uczelnie, „Dziennik Gazeta Prawna”, 13.01.2014, nr 7, s. B10.

[4] Na trudności te wskazują np. wyniki Monitoringu Zawodów Deficytowych i Nadwyżkowych we Wrocławiu, z których wynika, że w 2012 roku napłynęło 400 bezrobotnych filozofów, historyków, politologów, archeologów i socjologów, przy równoczesnym zerowym napływie ofert pracy adresowanych do przedstawicieli tych zawodów.

 

[5] M. Kabaj, Ekonomia tworzenia i likwidacji miejsc pracy, IPiSS, Warszawa 2005, s. 277-278.

 

[6] Z. Hasińska, K. Sipurzyńska-Rudnicka (red.), Rynek pracy województwa dolnośląskiego w latach 1999-2009, Wydawnictwo UE we Wrocławiu, Wrocław, 2011, s. 198.



Do tego artykułu nie ma jeszcze uwag.

Dodaj uwagę do artykułu

Powrót do poprzedniej strony
Korzystamy z plików cookies w celu sprawnej realizacji usług i poprawnego działania strony.
Możesz określić sposób przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji znajdziesz tutaj »
X