Wpisz swój adres e-mail, a będziesz dostawać "co nowego w prawosocjalne.pl"

Kompleksowa opieka psychiatryczna dla dzieci i ich rodzin – perspektywa Dziennego Ośrodka Psychiatrii cz. I

Roman Ciesielski|
2016-02-16 14:14:54

Źródło: Zdrowie psychiczne. Organizacja - Zarządzanie - Standardy pod redakcją naukową: I. Mazur, P. Karnieja, J. Jończyk, Wrocław 2015

 

[…]

 

Aktualny stan psychiatrii dzieci i młodzieży w Polsce

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego (NPOZP) – założenia

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28.12.2010 r., uchwalony został w Polsce Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego[1]. Ma on na celu określenie strategii działań służących:

a)  ograniczeniu występowania zagrożeń dla zdrowia psychicznego,

b)poprawie jakości życia osób z zaburzeniami psychicznymi i ich bliskich,

c)  zapewnienie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej.

Główne założenia NPOZP obejmują:

a)  promocję zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym,

b)zapewnienie osobom z zaburzeniami psychicznymi wielostronnej i powszechnie dostępnej opieki zdrowotnej oraz innych form opieki i pomocy niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym,

c)  rozwój badań naukowych i systemu informacji z zakresu zdrowia psychicznego.

NPOZP nie zawiera osobnych zapisów dotyczacych psychiatrii w wieku rozwojowym, jednak opisuje on podstawowe działania lecznicze psychiatryczne i pozapsychiatryczne odnoszace się do młodej populacji pacjentów.

 

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego – realizacja w latach 2011–2013

W raporcie Rzecznika Praw Obywtelskich – Ochrony Zdrowia Psychicznego w Polsce, z maja 2014 r.[2] zawarte zostały informacje na temat tempa i zakresu realizacji zapisów zawartych w NPOZP. Z jedynego, jak do tej pory, opracowania Raport 2011 (informacja 2013) wynika, że w ciągu pierwszego roku trwania programuwdrożono tylko 10% z zaplanowanych na ten okres założeń. Jak podaje A. Cechnicki, brakuje kolejnych raportów i świadczy to o bojkocie podstawowych rozwiązań systemowych zalecanych w uchwalonym akcie prawnym. Zdaniem autora publikacji, większość podmiotów administracji państwowej, w tym rząd, samorządy oraz Narodowy Fundusz Zdrowia, lekceważą zapisy ustawowe określone w NPOZP. Sytuacja ta uderza w szczególności w potrzeby dzieci i młodzieży, wymagających kompleksowej opieki psychiatrycznej oraz pozapsychiatrycznej

 

Raport Konsultanta Krajowego d/s Psychiatrii Dzieci i Młodzieży odnośnie do sytuacji kryzysowej w psychiatrii rozwojowej w Polsce

Konsultant Krajowy przedstawił swoje stanowisko odnośnie do aktualnej kondycji psychiatrii dzieci i młodzieży w Polsce na 27 Konferencji Sekcji Naukowej Psychiatrii Dzieci i Młodzieży PTP, która odbyła się w dniach 26–27 września 2014 roku w Gdańsku. Z jego raportu wynika, że pomocy systemu leczniczego psychiatrycznego i psychologicznego w naszym kraju wymaga około 630 tys. dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Wskazuje on na niepokojące zjawisko, że następuje wzrost zachorowań na zaburzenia psychiczne w populacji rozwojowej, a jakość usług leczniczych i ich dostępność są niewystarczające. Sytuacja taka dotyczy wszystkich obszarów opieki psychiatrycznej, jednak w szczególności oddziałów dziennych oraz specjalistycznych usług ambulatoryjnych. Z raportu wynika, że psychiatria rozwojowa środowiskowa w Polsce jest nadal w fazie zalążkowej i istnieją tylko dwa zespoły leczenia środowiskowego. Słabościami systemu lecznictwa psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży, zdaniem Konsultanta Krajowego, są:

a)  nieadekwatne finansowanie psychiatrii wieku rozwojowego,

b)niedostateczna liczba specjalistów,

c)  niska atrakcyjność finansowania pracy psychiatrów dzieci i młodzieży,

d)instytucjonalizacja opieki specjalistycznej w miejsce świadczenia usług środowiskowych.

Ponadto, na uwagę zasługuje krytyczna ocena ze strony Konsultanta Krajowego, odnosząca się do jakości współpracy z pokrewnymi psychiatrii rozwojowej instytucjami:

a)  brakuje opieki psychologicznej i pedagogicznej w Centrach Pomocy Rodzinie,

b)poradnie psychologiczno-pedagogiczne zajmują się głównie diagnozą problemów edukacyjnych, a dzieci wagarujące, agresywne wobec rodziców i nauczycieli kierowane są do poradni i oddziałów psychiatrycznych,

c)  placówki resocjalizacyjne oparte są na założeniu, że powinny zajmować się wyłącznie wychowaniem zdemoralizowanych, lecz zdrowych psychicznie dzieci i nastolatków i nie muszą, tym samym – świadczyć pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej,

d)sądy rodzinne kierują do oddziałów psychiatrycznych młodzież, która wymaga oddziaływań wychowawczych i resocjalizacyjnych, nie zaś wyłącznie leczniczych.

W raporcie Konsultant Krajowy wysuwa wnioski, że system lecznictwa psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży w Polsce nie jest w stanie wypełnić powierzonych mu zadań wychowawczych i resocjalizacyjnych, a dotychczasowy sposób finansowania prowadzi do jego całkowitego upadku.

Do powyższego opisu można jeszcze dodać, że zła współpraca podmiotów i instytucji, wchodzących w zakres systemu opieki psychiatrycznej i pozapsychiatrycznej dla dzieci, może prowadzić do utrwalania ich objawów chrobowych. Tradycyjny model leczenia psychiatrycznego w Polsce jest nadmiernie zinstytucjonalizowany i zmedykalizowany, sprzyja przewlekłości zaburzeń. Wśród czynników ryzyka związanych z takim sposobem opieki psychiatrycznej wymienić należy: wzmacnianie pasywności i bezradności, poczucie wyobcowania u pacjentów i ich rodzin, słabą współpracę, małą efektywność leczenia oraz pułapkę lekową.

 

Dzienny Ośrodek Psychiatrii i Zaburzeń Mowy dla Dzieci i Młodzieży – wybrane perspektywy

Perspektywa jednostki ani nie oddaje pełnego obrazu rzeczywistości, ani nie opisuje wyczerpująco złożonego systemu, którego sama jest elementem składowym. Pamiętając o tym istotnym ograniczeniu, poszukiwać będziemy metaperspektywy, która pozwoli nam zobaczyć złożoność kompleksowego modelu opieki psychiatrycznej okresu rozwojowego.

 

Perspektywa podmiotu leczniczego

Zgodnie z zapisami ustawowym oraz statutowymi, Dzienny Ośrodek Psychiatrii i Zaburzeń Mowy dla Dzieci i Młodzieży (DOPDiM) jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tj. Dz. U. 2013, poz. 217) prowadzonym w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, dla którego podmiotem tworzącym jest województwo dolnośląskie. W Ośrodku udzielane są świadczenia zdrowotne dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, które obejmują: diagnostykę i specjalistyczne leczenie psychiatryczne, psychologiczne i logopedyczne, diagnozę i terapię rodzinną, terapię zajęciową i inne zorganizowane formy terapii oraz interwencje socjalne i środowiskowe. Ponadto, do zadań placówki należą: orzekanie i opiniowanie o stanie zdrowia, profilaktyka i oświata zdrowotna oraz działalność dydaktyczna, szkoleniowa i naukowa. W ramach Ośrodka działa Oddział Dzienny oraz specjalistyczne poradnie, w których udzielane są świadczenia ambulatoryjne: Poradnia Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży i Dorosłych, Poradnia Psychologiczna, Poradnia Logopedyczna i Poradnia dla Osób z Autyzmem Dziecięcym. Działający na terenie Ośrodka Zespół Opieki Środowiskowej dla dzieci i ich rodzin jest jednym z dwóch tego typu specjalistycznych zespołów w naszym kraju. W placówce funkcjonuje szkoła podstawowa i gimnazjum, w których zatrudnieni sa nauczyciele z przygotowaniem pedagogiczno-terapeutycznym. Wszyscy pacjenci Oddziału Dziennego korzystają z edukcji dostępnej na miejscu.

 

Perspektywa podsystemowa w ramach kompleksowego modelu opieki psychiatrycznej

Zgodnie z teorią systemów Ludwiga von Bertalanffiego[3], każdy system składa się z elementów pozostajacych we wzajemnej zależności, nazywanych podsystemami. Żaden z systemów nie jest sumą swoich elementów składowych, ale wypadkową ich zróżnicowanych relacji. Podsystemy tworzą określoną strukturę i wewnętrzna hierarchię, która może być funkcjonalna lub dysfunkcjonalna. Z kolei, granice danego systemu mogą być nadmiernie szczelne, zbytnio przepuszczalne lub półprzepuszczalne. Półprzepuszczalność granic sprzyja optymalnemu przepływowi informacji na zewnątrz i do wewnątrz oraz asymilacji nowych doświadczeń. Nadmierna sztywność granic uniemożliwia pozyskiwanie nowych informacji i ich integrowanie, a ich zbytnia przepuszczalność grozi dezintegracją całego systemu. Założenia teorii systemów można również odnieść do modelu opieki psychiatrycznej, adresowanej do dzieci i młodzieży.

Zakres działań DOPDiM obejmuje trzy ważne obszary, które są częściami kompleksowego systemu opieki psychiatrycznej w Polsce. Pierwszy z?tych obszarów to leczenie w ramach oddziału dziennego, drugi obejmuje specjalistyczne usługi ambulatoryjne, a trzeci z nich to środowiskowa opieka psychiatryczna. Świadczenia realizowane we wszystkich tych obszarach mogą stanowić kontynuację wcześniej rozpoczętego leczenia na oddziale psychiatrycznym stacjonarnym lub mogą je poprzedzać. Mogą też być niezwiązane z hospitalizacją psychiatryczną.

 

Perspektywa podsystemu psychiatrycznego jako elementu składowego kompleksowego systemu opieki dla dzieci i młodzieży

Przedstawiony na rysunku 7 uproszczony model opieki psychiatrycznej jest jednym z elementów szerszego systemu wsparcia i opieki dla dzieci i młodzieży chorych psychicznie. Jak wiadomo, niezależnie od występowania zaburzeń psychicznych lub ich braku, dzieci i młodzież korzystają z edukacji oraz podstawowej opieki medycznej. Inne z kolei podsystemy stają się aktywne w zależności od stopnia dysfunkcji dziecka i jego rodziny, przykładowo pomoc społeczna czy sądy rodzinne.

Na każdy z podsystemów wymienionych na rysunku 8 składają się różne podmioty i instytucje. Zostaną tutaj przedstawione najbardziej reprezentatywe spośród nich:

•   edukacja i oświata: poradnie psychologiczno-pedagogiczne, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, świetlice środowiskowe i socjoterapii, gabinety psychologiczne i pedagogiczne na terenie szkół,

•   pomoc społeczna: ośrodki interwencji kryzysowej, rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne, centra integracji społecznej, ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, środowiskowe domy samopomocy, domy pomocy społecznej, specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie,

•   sądy rodzinne: kuratorzy zawodowi i społeczni,

•   podstawowa opieka zdrowotna: lekarz rodzinny (podstawowej opieki zdrowotnej), pielęgniarka rodzinna, pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania, pediatra,

•   organizacje pozarządowe: fundacje, stowarzyszenia

Krąg interesariuszy wspierających pacjenta (dziecko) w przypadku problemów z zaburzeniem psychicznym jest więc szeroki, należy dążyć do tego, aby współpraca pomiędzy tymi ośrodkami opierała się na stałych i dobrych relacjach, a także (czego nie obserwujemy obecnie) na przepływie informacji.

 


[1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2010 r.w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego (Dz. U. 2011.24.128).

 

[2] J. Wciórka (red.), Ochrona Zdrowia Psychicznego w Polsce: wyzwania, plany, bariery, dobre praktyki. Raport RPO, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2014.

 

[3] S. Barry, W. Victor, W. Sidel, Social Injustice and Public Health, American Journal of Public Health, March 2006, vol 96, no. 3, 2006, s. 403.



Do tego artykułu nie ma jeszcze uwag.

Dodaj uwagę do artykułu

Powrót do poprzedniej strony
Korzystamy z plików cookies w celu sprawnej realizacji usług i poprawnego działania strony.
Możesz określić sposób przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji znajdziesz tutaj »
X