Wpisz swój adres e-mail, a będziesz dostawać "co nowego w prawosocjalne.pl"

Kompleksowa opieka psychiatryczna dla dzieci i ich rodzin – perspektywa Dziennego Ośrodka Psychiatrii cz. II

Roman Ciesielski|
2016-02-18 15:13:49

Źródło: Zdrowie psychiczne. Organizacja - Zarządzanie - Standardy pod redakcją naukową: I. Mazur, P. Karnieja, J. Jończyk, Wrocław 2015

 

[…]

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego a miejsce Dziennego Ośrodka Psychiatrii i Zaburzeń Mowy dla Dzieci i Młodzieży w systemie opieki psychiatrycznej

Zgodnie z założeniami Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego (NPOZP), opieka psychiatryczna w Polsce powinna ulec stopniowo przekształceniu z instytucjonalnej w środowiskową. Postulowany w programie model leczenia i opieki psychiatrycznej zakłada, że podstawową strukturą organizacyjną leczenia środowiskowego staną się centra zdrowia psychicznego, zapewniające opiekę psychiatryczną na terenie zamieszkałym przez około 50 tys. mieszkańców. Centrum składać się będzie z zespołu szpitalnego, ambulatoryjnego, dziennego oraz leczenia domowego. Tym samym, NPOZP otwiera przed DOPDiM możliwości transformacji w kierunku funkcjonalnego kompleksowego systemu opieki psychiatrycznej dla dzieci, młodzieży i ich rodzin. Mając na uwadze spodziewane przekształcenie DOPDIM w Centrum, można przyjrzeć się jego atutom i ograniczeniom. Niewątpliwym jego atutem jest struktura organizacyjna i świadczony w jej ramach zakres usług leczniczych. Obejmuje ona takie jednostki jak: oddział dzienny, poradnie specjalistyczne oraz zespół opieki środowiskowej. Pewne ograniczenie mógłby stanowić brak oddziału stacjonarnego w podstawowych strukturach placówki. Jednak psychiatryczny zespół szpitalny jest zlokalizowany w bliskiej odległości od Ośrodka.

Innym ważnym aspektem związanym z przypuszczaną reorganizacją placówki, zgodnie z wytycznymi NPOZP, jest przygotowanie zespołów terapeutycznych, tak aby mogły one zapewnienić kompleksową i ciągłą opiekę psychiatryczną mieszkańcom naszego regionu. Podstawowym elementem takiej opieki jest dobrze rozwinięty system leczenia psychiatrycznego środowiskowego. W Polsce nie zostały dotychczas wypracowane i empirycznie sprawdzone modele psychiatrii środowiskowej dostosowane do potrzeb populacji rozwojowej.

 

Kompleksowy model współpracy systemowej

Optymalna współpraca opisywanych wcześniej podsystemów jest warunkiem koniecznym do tego, aby optymalizować rozwój chorego dziecka i umożliwić mu powrót do zdrowia. Zdarza się jednak, że brak współpracy albo jej słaba jakość utrwala problemy zdrowotne dziecka i dysfunkcje rodzinne. Zjawiska takie opisuje K. Deissler[1], który wprowadza pojęcie system rozwiązań i przeciwstawia mu pojęcie – system problemowy.

System rozwiązań to taka struktura, która tworzy się w sytuacji problemowej, w tym chorobowej, i ma na celu rozwiązanie tej sytuacji. Kiedy na przykład pojawia się ostry kryzys psychiczny w rodzinie dziecka, określone podsystemy angażują się i rozwijają skoordynowaną współpracę. Jest ona adekwatną odpowiedzią na określone w danym czasie potrzeby dziecka i jego rodziny. Kiedy kryzys zostanie zażegnany, system oparty na współpracy ulega rozwiązaniu. Jeśli leczenie psychiatryczne wymaga dłuższego czasu, system rozwiązań przeorganizowuje się w funkcjonalny model opieki długoterminowej. Zakres i intensywność oddziaływań poszczególnych podsystemów wymaga w tej sytuacji ciągłej optymalizacji. Kluczowym elementem takiego funkcjonalnego modelu jest aktywny udział rodziny jako partnera w dialogu oraz członków sieci społecznych związanych z rodziną, która przeżywa kryzys. Im wcześniej rodzina odzyska i wzmocni swoje kompetencje, tym wcześniej zaangażowanie poszczególnych podsystemów opieki zdrowotnej i pozazdrowotnej może się zmniejszyć.

Przeciwstawnym dla systemu rozwiązań jest system problemowy. Taka struktura zawiązuje się w związku z kryzysem psychicznym w rodzinie, jednak brak jasności celów i koordynacji działań prowadzi do jej dezorganizacji i w konsekwencji nadmiernej sztywności. W rezultacie, oferowana rodzinie pomoc staje się nieskuteczna, a każdy kolejny angażujący się podsystem zwiększa złożoność i niewydolność systemu pierwotnego. Podejmowane próby rozwiązań stają się bezowocne, a problemy ulegają nasileniu i utrwalają się. Charakterystycznym dla takiego dysfunkcyjnego modelu opieki psychiatrycznej i pozapsychiatrycznej jest brak współpracy z chorym, jego rodziną oraz członkami sieci społecznych. Tym samym potrzeby rodziny nie są adekwatnie rozpoznane i zaspokojone.

Sposób funkcjonowania systemy problemowego przedstawiony został w dalszej części w formie studium przypadku, opisującego historię 15 letniego chłopca, który zgłosił się z matką do Ośrodka w celu leczenia na oodziale dziennym i edukacji w gimnazjum.

 

Studium przypadku

W wywiadzie stwierdzono, że pacjent pozostaje pod opieką ambulatoryjną lekarza psychiatry dzieci i młodzieży w innej placówce, która również posiada oddział dzienny. Chłopiec leczył się logopedycznie z powodu jąkania, kardiologicznie w związku z arytmią serca i endokrynologicznie z powodu otyłości i choroby tarczycy. Ojciec chłopca chorował na depresję i zmarł na skutek powikłań metabolicznych, będących skutkiem niewydolności tarczycy. Młodszy brat pacjenta choruje na padaczkę, a obaj chłopcy sa wychowywani przez samotną matkę.

Bezpośrednią przyczyną zgłoszenia sie pacjenta do Ośrodka były zaburzenia lękowe znacznego stopnia, uniemożliwiające mu kontynuowanie nauki szkolnej oraz realizowanie zaleceń lekarskich. Chłopiec zaczął odmawiać chodzenia do szkoły, nie zgłosił sie też dwa miesiące wcześniej na oddział endokrynologii, mimo że było to zalecenie lekarza rodzinnego. Leczący wcześniej pacjenta logopopeda zaprzestał udzielania mu dalszej pomocy, uznał bowiem, że pacjent porzebuje w pierwszej kolejności opieki psychologicznej, a najlepiej skoordynowanych oddziaływań logopedyczno-psychologicznych. Matka i syn udali się w tej sprawie do swojego lekarza psychiatry, jednak uzyskali informację, że w tej placówce leczenie logopedyczne jest zarezerwowane dla młodszych dzieci. Jednocześnie, lekarz nie wskazał innej dostępnej w regionie poradni. Nasiliło to w znacznym stopniu trudności szkolne chłopca. Jak sam wyjawił, z powodu jąkania się nie był w stanie wypowiadać się przed klasą i wolał przyjmować postawę milczącą. Spotykało się to z ostrą krytyką i odrzuceniem ze strony nauczycieli. Chłopiec był wypytywany na forum grupy o szczegóły związane z przebiegiem jego leczenia. Okazało się też, że wychowawca klasy był długo nieświadomy istnienia problemu jąkania u swojego ucznia. Interwencje pedagoga szkolnego, pełniącego zastępstwo, sprowadzały się do informowania chłopca, że z powodu opuszczania zajęć szkolnych zostanie, nakazem sądu, umieszczony w placówce szkolno-wychowawczej. Zalecenia poradni psychologiczno-pedagogicznej nie były przez szkołę respektowane.

W trakcie wstępnej konsultacji w placówce matka dziecka stwierdziła, że czuje się bezsilna wobec zaistniałej sytuacji, a jej próby mobilizowania syna, aby wyszedł z domu, kończyły się napadami złości z jego strony, a nawet aktami agresji. Wyraziła swój niepokój związany ze stanem somatycznym syna i brakiem koordynacji jego leczenia. Podzieliła się też swoim spostrzeżeniem, że syn jest zdolnym i ambitnym dzieckiem i że został przez nią dobrze wychowany. Sam pacjent wyznał, że nie będzie chodzić do szkoły, ponieważ jest ofiarą mobbingu i był parokrotnie ofiarą pobicia przez kolegów. Wyraził przekonanie, że szkoła nie staje w jego obronie, tylko go zastrasza, a psychiatra i logopeda nie rozumieją jego problemów. Pytany o swoją motywację odnośnie do leczenia i edukacji w placówce powiedział, że zależy mu na dobrym starcie i chce wyzdrowieć, jednak nie wie, jak się zachowa, jeśli ktokolwiek go powtórnie skrzywdzi.

Prezentowany przykład pokazuje, jak osamotniony może czuć się pacjent oraz jego rodzina w sytuacji przewlekłego kryzysu psychicznego. Do tego problemu odnoszą się E. Pippo i J. Aaltonen[2] w słowach: „Pacjenci w kategoriach powrotu do zdrowia psychicznego podkreślają bardziej znaczenie zaufania, poczucie bezpieczeństwa i autonomii aniżeli poprawy objawowej. Zasadniczym problemem ludzi chorych psychicznie jest to, że nie mają oni sprzyjających warunków do wymiany wzajemnego wsparcia i zaufania”.

Z drugiej strony, przykład ten obnaża słabości systemu opieki psychiatrycznej i pozapsychiatrycznej, obejmujacych swoim zasięgiem dzieci i ich rodziny. Na uwagę zasługuje świadomość pacjenta i jego matki odnośnie do własnych potrzeb, których respektowanie może sprzyjać powrotowi do pełnego zdrowia. Zastanawia fakt, że zabrakło adekwatnego rozpoznania tych potrzeb ze strony zaangażowanych w działanie podsystemów oraz ich współpracy celem zaspokojenia tych potrzeb. Spośród podmiotów obecnych w procesie leczenia i opieki w opisywanym przypadku należy wymienić: poradnię zdrowia psychicznego, poradnię psychologiczno-pedagogiczną, poradnię logopedyczną, szkolnego pedagoga, szkołę, lekarza rodzinnego (podstawowej opieki zdrowotnej), poradnie specjalistyczne (w tym przypadku: kardiologiczną, endokrynologiczną). Pojawiła się również perspektywa zaangażowania dwóch kolejnych instytucji: sądu rodzinnego i młodzieżowego ośrodka szkolno-wychowawczego. Porozumienie i współdziałanie na rzecz dziecka chorego psychicznie i jego rodziny jest trudne w polskich realiach. Istnieje kilka czynników, które sprawiają, że podsystemy, działające w ramach kompleksowego modelu opieki psychiatrycznej, różnią się tak bardzo. Można wymienić wśród nich odmienne przepisy i regulacje ustawowe, odrębne źródła finansowania, różne sposoby zarządzania i organizacji, odrębne metody szkoleniowe, inny język odmienne atrybucje społeczne z nimi związane.

 


[1] K.G. Deissler, S. McNamee (red.), Philosophy in Therapy: The Social Poetics of Therapeutic Conversation. (Phil und Sophie auf der couch: Die soziale poesie therapeutischer gesprache), Carl Auer Systeme Verlag, Heidelberg 2000, s. 34.

 

[2] J. Piippo, J. Aaltonen, Mental health care: trust and mistrust in different caring contexts, Journal of Clinical Nursing, 2008, vol. 17, issue 2, s. 115.



Do tego artykułu nie ma jeszcze uwag.

Dodaj uwagę do artykułu

Powrót do poprzedniej strony
Korzystamy z plików cookies w celu sprawnej realizacji usług i poprawnego działania strony.
Możesz określić sposób przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji znajdziesz tutaj »
X