Wpisz swój adres e-mail, a będziesz dostawać "co nowego w prawosocjalne.pl"

Kompleksowa opieka psychiatryczna dla dzieci i ich rodzin – perspektywa Dziennego Ośrodka Psychiatrii cz. III

Roman Ciesielski|
2016-02-25 15:01:54

Źródło: Zdrowie psychiczne. Organizacja - Zarządzanie - Standardy pod redakcją naukową: I. Mazur, P. Karnieja, J. Jończyk, Wrocław 2015

 

[…]

Model kompleksowej opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży w Dziennym Ośrodku Psychiatrii i Zaburzeń Mowy dla Dzieci i Młodzieży

Badania z ostatnich lat podkreślają znaczenie kapitału społecznego w procesie powrotu do zdrowia osób chorujących psychicznie. R. Putnam[1] jako podstawowe składowe kapitału społecznego wymienia:

•   sieci społeczne (ilość i gęstość więzi osobistych i instytucjonalnych),

•   zaangażowanie społeczne (poziom aktywności sieci społecznych),

•   poczucie tożsamości społecznej (uczucie przynależności, solidarności i równości),

•   poczucie wzajemności i zasady współpracy (gotowość pomagania innym i wzajemność w tym zakresie),

•   zaufanie pokładane w mikro- i makrospołeczności.

J. Aaltonen zwraca uwagę na inny istotny czynnik prognostyczny w leczeniu pacjentów psychiatrycznych. Jest nim zaufanie do: systemu leczącego, członków rodziny (silne więzi) oraz do lokalnej społeczności (luźne więzi).

Odwołując się do wspomnianych badań i w poszukiwaniu sprawdzonych modeli kompleksowej opieki pychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, należy zainteresować się skandynawskim modelem opieki psychiatrycznej nad dziećmi i młodzieżą. Uwagę zwracają praktyki dialogiczne nazywane Otwartym Dialogiem (ODA)[2], które wywodzą się z Finlandii i mają blisko 30-letnią tradycję. Ich skuteczność została potwierdzona empirycznie[3] i są one adaptowane w kilku krajach Europy (Dania, Norwegia, Szwecja, Niemcy, Anglia) oraz w Stanach Zjednoczonych. Twórcami tego podejścia są prof. Jaakko Seikkula oraz dr Brigitte Alakare. Otwarty Dialog jest sposobem interwencji w sytuacji ostrego kryzysu psychicznego oraz metodą kompleksowego leczenia zaburzeń psychicznych. Ma na celu angażowanie zasobów psychologicznch pacjenta oraz jego rodziny.Ważnym założeniem w tym podejściu jest aktywne włączanie w proces terapeutyczny specjalistów dostępnych w środowisku chorego oraz członków sieci społecznych. W przypadku dzieci i ich rodzin, szczególnego znaczenia nabiera udział we wspólnych rozmowach nauczycieli, wychowawców, pracowników socjalnych, asystentów rodzinnych czy kuratorów sądowych. Wszystkie decyzje związane z leczeniem, opieką czy edukacją są uzgadniane pomiędzy uczestnikami spotkań w sposób demokratyczny. Spotkania odbywają się w środowisku życia i aktywności chorego lub w jego miejscu pobytu (miejsce zamieszakania, szkoła, praca, szpital). Ich częstotliwość i charakter zależą od bieżących potrzeb chorego i jego rodziny. Sposobem porozumiewania się jest dialog, w którym są respektowane na równi wszystkie osoby, niezależnie od ich wieku, doświadczenia czy profesji. Co ważne, Otwarty Dialog określa również podstawowe zasady organizacji środowiskowego systemu leczenia psychiatrycznego, który umożliwia dialog terapeutyczny[4]. Jego podstawowe założenia w tym zakresie to:

•   interwencja środowiskowa w sytuacji ostrego kryzysu psychicznego w ciagu 24 godzin,

•   zapewnienie ciągłości psychologicznej (stali członkowie zespołu terapeutycznego, spotkania tak częste, jak wymaga tego sytuacja),

•   elastyczność (miejsce i czas spotkań dostosowane do potrzeb chorego i rodziny).

Praktyki ODA wywodzą się z tzw. leczenia dostosowanego do potrzeb pacjenta Y. Alanena (Turku, Finlandia) oraz pracy zespołów reflektujących T. Andersena (Tromso, Norwegia). Podejście ODA stanowi integralną część realizowanych w Finlandii programów ochrony zdrowia psychicznego (Krajowy Program Rozwoju Badań Naukowych, Leczenia i Rehabilitacji Osób ze Schizofrenią, 1960–1970; Fiński Narodowy Program Leczenia Schizofrenii, 1981–1987). Model opieki psychiatrycznej, opracowany przez zespół profesora Alanena, uwzględnia w każdym przypadku szybką interwencję, planowanie terapii, która ma na wzgledzie zmieniające się i unikalne potrzeby każdego pacjenta oraz jego rodziny, integrowanie różnorodnych metod terapeutycznych w jeden proces leczenia, przyjmowanie postawy terapeutycznej w trakcie badań oraz leczenia, postrzegane terapii jako procesu ciągłego oraz stałe monitorowanie postępów i wyników leczenia[5].

Z badań fińskich wynika, że liczba długoterminowych hospitalizacji pacjentów chorujących na schizofrenię w spadła o 63%[6]. Okazuje się zatem, że leczenie polegające na dostosowaniu całego systemu opieki psychiatrycznej do potrzeb pacjenta i jego rodziny jest efektywne i zapobiega wykluczeniu oraz dyskryminacji osób cierpiących na zaburzenia psychiczne.

 

Transfer dobrych praktyk

W kwietniu 2013 r. Ośrodek przystąpił do realizacji programu, finansowanego z budżetu Samorządu Województwa Dolnośląskiego „Psychiatria środowiskowa dla dzieci i młodzieży – nowa jakość. Leczenie dostosowane do potrzeb pacjenta w oparciu o zasoby rodzinne i sieci społeczne” (autorzy R. Ciesielski, I. Mazur). Opracowanie i wdrażanie projektu poprzedzone było wizytami studyjnymi kierownictwa Dziennego Ośrodka w Niemczech (Berlin, Bauen), w 2012 roku na zaproszenie Fundacji Pinel GmbH. W dalszej kolejności, DOPDiM wziął udział w międzynarodowym projekcie partnerskim, z udziałem kilku krajów europejskich, którego zadaniem był transfer innowacyjnych rozwiązań w obszarze zdrowia psychicznego (Leonardo Da Vinci – Partnerstwo), a pracownik Ośrodka w latach 2012–2013 odbył szkolenie w Berlinie („Systemische Fortbildung in Famielien–Und Netzwerktherapie”, Ernst-Moritz-Arndt-Universität Greifswald, GmbH Institut für Sozialpsychiatrie Mecklenbur–Vorpommernam Fachbereich für Psychiatrie Und Psychotherapie). Program realizowany w DOPDiM miał na celu:

•   w etapie 1

–  zgromadzenie wiedzy teoretycznej i doświadczenia w ramach praktyk dialogicznych,

–  zaadaptowanie języka Otwartego Dialogu jako narzędzia komunikacji w zespołach terapeutycznych w DOPDIM,

–  transfer nowych doświadczeń w obszar działania istniejących zespołów leczenia środowiskowego.

•   w etapie 2:

–  przygotowanie w teorii i w praktyce pierwszych w Polsce zespołów leczenia środowiskowego stosujących zasady Otwartego Dialogu,

–  reorganizację systemu opieki psychiatrycznej w DOPDiM zgodnie z założeniami Otwartego Dialogu,

–  opracowanie nowych standardów postępowania w modelu psychiatrii środowiskowej okresu rozwojowego.

Podjęte w Ośrodku działania, związane z wdrażaniem praktyk dialogicznych jako metody leczenia i opieki psychiatrycznej oraz Otwartego Dialogu jako sposobu organizowania tego leczenia i opieki, przyniosły już pierwsze pozytywne efekty:

•   na poziomie leczniczo-terapeutycznym – wzrost efektywności:

–  zmniejszenie liczby stosowanych leków psychiatrycznych,

–  zredukowanie liczby i czasu trwania hospitalizacji psychiatrycznych,

–  wzrost zasobów i kompetencji rodzin z dzieckiem w kryzysie psychicznym;

•   na poziomie organizacyjnym:

–  wypracowanie języka komunikacji, który odwołuje się do zasad Otwartego Dialogu,

–  zintegrowanie w większym stopniu, dostępnych metod leczenia i opieki dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi,

–  dostosowanie kompleksowego modelu leczenia, w większym zakresie, do potrzeb pacjenta i jego rodziny,

–  poprawę jakości współpracy międzysektorowej (udział przedstawicieli różnych podsystemów w spotkaniach Otwartego Dialogu).

W trakcie wdrażania i rozwijania praktyk dialogicznych napotkano też na trudności i ograniczenia. Najważniejsze z nich to:

•   nieufność ze strony personelu oraz lęk przed nadmierną transparentnością,

•   wierność zasadom instytucjonalnym i strukturze hierarchicznej,

•   bariery finansowe,

•   ograniczające zapisy legislacyjne,

•   nadmierna sztywność podsystemów zapraszanych do współpracy,

•   niechęć członków sieci społecznych do udziału w spotkaniach Otwartego Dialogu,

•   oczekiwanie za strony rodzin dzieci chorych rozwiazań medyczno-strategicznych.

Należy pamiętać, że relatywnie krótki czas stosowania w DOPDiM nowych praktyk nie pozwala na wyciąganie zbyt ogólnych wniosków. Spostrzeżenia mogą jednak prowadzić do wyznaczania nowych standardów postępowania w psychiatrii środowiskowej dzieci i młodzieży w przyszłości.

 


[1] R.D. Putnam, Democracies in Flux: The Evolution of Social Capital in Contemporary Society, Oxford University Press, Inc., 2002, s 68.

 

[2] J. Seikkula, Becoming Dialogical: Psychotherapy or a Way of Life? The Australian and New Zeland Journal of Family Therapy, 2011, vol. 32, nr 3.

 

[3] J. Seikkula, B. Alakare, J. Aaltonen, A two year follow-up on open dialogue treatment in first episode psychosis: need for hospitalization and neuroleptic medication decreases, Social and Clinical Psychiatry, 2000, 10(2), s. 20–29.

 

[4] J. Seikkula,Family-hospital boundary system in the social network, English summary, in: Jyväskylä Studies in Education, Psychology and Social Research, 1991, vol. 80,s. 227–232.

 

[5] Y. Alanen, K. Lehtinen, V. Räkköläinen, J. Aaltonen, Need-adapted treatmentof new schizophrenic patients: Experiences and results of the Turku Project. Acta Psychiatrica Scandinavica, 1991, nr 83, s. 363–372.

 

[6] T. Tuori, V. Lehtinen, A. Hakkarainen, J. Jääskeläinen, A. Kokkola, M. Ojanen, K. Pylkkänen, R. Salokangas, J. Solantaus, Y. Alanen, The Finnish National Schizophrenia Project 1981–1987: 10-year evaluation of its results. Acta Psychiatr Scand. 1998,nr 97 (1), s. 10.



Do tego artykułu nie ma jeszcze uwag.

Dodaj uwagę do artykułu

Powrót do poprzedniej strony
Korzystamy z plików cookies w celu sprawnej realizacji usług i poprawnego działania strony.
Możesz określić sposób przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Więcej informacji znajdziesz tutaj »
X